Porselein van Arita en Imari: bezoek aan de bakermat van het Japanse porselein

Alles begon in 1616 in de heuvels van Arita, een stadje in de prefectuur Saga. Een Koreaanse pottenbakker, Ri Sampei (Yi Sam-pyeong), die na de veldtochten van Hideyoshi in Korea naar Japan was gekomen, vond op de berg Izumiyama een witte steen waarmee porselein kon worden gemaakt. Dat was de geboorte van het Japanse porselein; de stad vierde in 2016 haar 400e verjaardag.

Waarom heet het ook Imari? Omdat de stukken uit Arita werden verscheept vanuit de haven van Imari, ongeveer vijftien kilometer verderop. Vanaf het midden van de 17e eeuw, toen het door oorlog verscheurde China niet meer kon leveren, kocht de Verenigde Oost-Indische Compagnie Japans porselein in grote hoeveelheden voor Europa. Europese kopers noemden het 'Imari', naar de haven, en de naam bleef hangen. De Europese hoven waren er zo van onder de indruk dat de manufactuur van Meissen in Saksen begin 18e eeuw Kakiemon-decors kopieerde.

Vandaag is het porselein van Arita en Imari sinds 1977 door het ministerie van Economie (METI) erkend als traditioneel ambacht onder de naam Imari-Arita-yaki. Ter plaatse vindt u:

• Arita, de stad van de ovens, de grote huizen (Kakiemon, Imaemon, Fukagawa, Koransha) en het regionale museum;
• Okawachiyama in Imari, het dorp van de voormalige ovens van de Nabeshima-clan;
• station Arita, op ongeveer 1 uur en 20 minuten vanaf Hakata met de sneltrein, wat er een dagtrip vanuit Fukuoka van maakt.

U hoeft geen verzamelaar te zijn om van een bezoek te genieten, maar wie drie stijlen kent, kijkt anders naar de vitrines.

• Ko-Imari (oud Imari): de vroege productie voor de binnenlandse markt en de export. Eerst onderglazuurblauw (sometsuke), daarna drukke decors in rood, groen en goud (de kinrande-stijl), in Europa zeer gegeerd. Grote schalen, dekselpotten, motieven die bijna het hele oppervlak bedekken.
• Kakiemon: een melkwitte scherf, nigoshide genoemd, grotendeels leeg gelaten, met daarop asymmetrische decors in rood, groen, blauw en geel email: kwartels, gierst, pruimenbloesem, tijger en bamboe. De familie Sakaida Kakiemon zet de stijl sinds de 17e eeuw voort; de nigoshide-techniek is beschermd als Belangrijk Immaterieel Cultureel Bezit.
• Iro-Nabeshima: gemaakt in de ovens van de Nabeshima-clan in Okawachiyama als geschenk voor de shogun en de daimyo, en tijdens de Edoperiode nooit verkocht. Schalen op een hoge voet, contouren in blauw getekend en daarna met email ingekleurd, zorgvuldig getekende motieven, een regelmatig kampatroon op de voet geschilderd. Een bijna grafische perfectie.

Het procedé is grotendeels onveranderd: porseleinsteen wordt vermalen en gekneed, de stukken worden gedraaid of gegoten, gedroogd, op ongeveer 900 °C voorgebakken (biscuit), beschilderd in kobaltblauw (gosu), geglazuurd, op ongeveer 1.300 °C gebakken en daarna, voor gekleurde decors, met email beschilderd en opnieuw op lagere temperatuur gebakken. In de grote huizen wordt het schilderen vaak verdeeld: de ene schilder tekent de contouren, een andere vult de vlakken met een rijk geladen penseel, een techniek die dami heet.

Arita strekt zich 4 tot 5 km uit langs een vallei, tussen station Arita in het westen en Kami-Arita in het oosten. De historische kern, Uchiyama, ligt aan de kant van Kami-Arita.

• Kyushu Ceramic Museum: het prefecturale museum, op ongeveer tien minuten lopen van station Arita. De vaste collectie is gratis (inclusief de Shibata-collectie van Arita-porselein), tijdelijke tentoonstellingen zijn betalend. Open van 9.00 tot 17.00 uur (laatste toegang 16.30 uur), gesloten op maandag (de dag erna na een feestdag) en van 29 december tot 3 januari. Tot 6 december 2026 zet de tentoonstelling 'Kakiemon en Meissen' stukken uit Arita naast hun Saksische kopieën.
• Ovens van Kakiemon en Imaemon: beide huizen hebben showrooms waar stukken worden verkocht; Kakiemon toont ook oudere stukken uit zijn collectie. Kijken maar niet aanraken, en binnen is fotograferen vaak niet toegestaan.
• Tonbai-bei: in de wijk Uchiyama, muren gebouwd uit oude ovenbakstenen en scherven langs rustige steegjes. Het is het meest fotogenieke decor van de stad.
• Tozan-schrijn: de torii, lantaarns en zelfs de balustrades zijn van porselein. Erboven kijkt een monument voor Ri Sampei uit over de vallei.
• Groeve van Izumiyama: de afgegraven heuvelflank waar de steen werd ontdekt, te zien vanaf een uitkijkpunt.

De eenvoudigste route is uitstappen in Kami-Arita en westwaarts naar station Arita wandelen, met een taxi voor het museum en de afgelegen ovens. Reken op een volle dag om het essentiële zonder haast te zien.

Op ongeveer twintig minuten met de bus van JR-station Imari, aan het einde van een vallei die wordt afgesloten door rotspieken, lagen in Okawachiyama de officiële ovens van de Nabeshima-clan. De plek werd om een eenvoudige reden gekozen: het terrein en een wachtpost aan de ingang van de vallei hielden technieken en ambachtslieden geheim, en de ambachtslieden konden niet vrij vertrekken. Vandaar de bijnaam 'dorp van de geheime ovens' (hiyō no sato).

Vandaag zijn er in het dorp nog een dertigtal ateliers actief, die onderglazuurblauw, Iro-Nabeshima en seladon maken. Het bezoek gebeurt te voet en duurt anderhalf tot twee uur:

• de hellende hoofdstraat vol atelierwinkels en bakstenen schoorstenen;
• de brug versierd met porseleinen tegels aan de ingang van het dorp;
• de begraafplaats van de naamloze pottenbakkers, met haar stenen en een heuvel van scherven;
• gereconstrueerde klimovens (noborigama) en het uitkijkpunt over de daken van de ateliers;
• porseleinmarkten in de lente en de herfst, en in de zomer porseleinen windbellen in de steegjes.

De prijzen in de winkels zijn vaak vriendelijker dan bij de grote huizen in Arita: een sakekopje of stokjessteuntje vanaf enkele duizenden yen, een met de hand beschilderd bord voor ongeveer ¥ 5.000–20.000.

Erheen: vanaf station Arita met de Matsuura Railway naar Imari (ongeveer 25 minuten), daarna met een Saihi-bus naar de eindhalte Okawachiyama (ongeveer 20 minuten). Met de bus vanuit Arita rekent u op ongeveer een halfuur.

Elk jaar van 29 april tot 5 mei verandert Arita in een enorme porseleinmarkt. 2026 was de 122e editie; de organisatoren telden in 2025 ongeveer 1,14 miljoen bezoekers. Honderden kraampjes staan langs de ongeveer 4 km lange hoofdstraat tussen de stations Arita en Kami-Arita: grote huizen, kleine ateliers, uitverkoop van tweede keus, alledaags serviesgoed tegen lage prijzen.

Wat u moet weten voordat u gaat:

• De drukte is reëel: overvolle treinen vanaf Hakata (JR zet extra treinen in), tijdelijke parkeerterreinen die 's ochtends al vol zijn, een drukke voetgangersstraat rond de middag. Kom vóór 9.00 uur of na 15.00 uur.
• Accommodatie wordt maanden vooraf geboekt in Arita, Takeo Onsen of Ureshino Onsen. In Fukuoka verblijven en heen en terug met de trein reizen is vaak eenvoudiger.
• Neem contant geld mee: veel kraampjes aanvaarden geen kaarten, al verbetert dat.
• Verpakking: verkopers pakken zorgvuldig in, maar porselein is zwaar. Velen bieden levering aan huis binnen Japan aan; voor het buitenland vraagt u het per geval na of verzendt u vanuit uw hotel.

Buiten Golden Week bieden een rustigere herfstmarkt (het Arita Autumn Festival, meestal in november) en de porseleinmarkten van Okawachiyama dezelfde prijzen zonder het gedrang.

De meest toegankelijke belevenis is porselein beschilderen (etsuke): u versiert een voorgebakken bord, kopje of kom in kobaltblauw, en het atelier glazuurt en bakt het. Verschillende adressen in Arita en Imari bieden dit aan; de prijzen gaan van ongeveer ¥ 900 voor een klein stuk in 30 minuten tot ¥ 2.000–3.000 voor een kopje of windbel. Enkele praktische punten:

• U neemt het stuk niet dezelfde dag mee: bakken en afkoelen kosten tijd, en de levering volgt een tot twee maanden later. Verzending binnen Japan is eenvoudig; naar het buitenland is het niet altijd mogelijk of kost het meer dan het stuk zelf. Buitenlandse reizigers kunnen het naar een vriend in Japan laten sturen of een atelier kiezen dat internationaal verzendt.
• Kobaltblauw ziet er vóór het bakken grijszwart uit, dus u schildert 'blind'; dat is normaal.
• Een eenvoudig decor geeft een beter resultaat dan een overladen. Traditionele motieven (golven, karakusa-ranken, pioenrozen) worden vaak als sjabloon aangeboden.

Voor het shoppen enkele prijsindicaties:

• theekopje of kleine kom van een atelier: ongeveer ¥ 1.500–5.000;
• met de hand beschilderd bord van een erkend huis: ¥ 10.000–50.000 en meer;
• een gesigneerd stuk van Kakiemon of Imaemon: prijzen van kunstvoorwerpen, vanaf enkele tienduizenden yen voor de kleinste.

Tweede keus (B-hin), op de beurs of in fabriekswinkels, heeft een klein bak- of kleurfoutje en is 30 tot 50% goedkoper: ideaal als alledaags serviesgoed.

Met de trein: vanaf Hakata bereikt de sneltrein Midori (richting Sasebo) Arita in ongeveer 1 uur en 20 minuten; hij valt onder de JR Pass en de pas voor Noord-Kyushu. Vanaf Takeo-Onsen, het eindpunt van de Nishi-Kyushu-Shinkansen, ligt Arita op een kwartier met de trein, handig als u uit Nagasaki komt. Voor Imari neemt u vanaf Arita de Matsuura Railway (ongeveer 25 minuten, een privélijn die niet onder de JR Pass valt).

Met de auto of bus: reken op ongeveer 1 uur en 15 minuten vanaf Fukuoka via de Nagasaki Expressway tot de afrit Hasami-Arita. Dit is de meest flexibele manier om Arita, Okawachiyama en een onsen te combineren.

Aanbevolen verblijfsduur:

• Een dag vanuit Fukuoka: alleen Arita (museum, Uchiyama, een oven, een schilderworkshop), 's avonds terug.
• Twee dagen: Arita op de eerste dag, een nacht in Takeo Onsen of Ureshino Onsen (bekend om zijn 'schoonheidswater' en groene thee), Okawachiyama en Imari de volgende ochtend.
• Drie dagen: voeg Karatsu toe (Karatsu-yaki-keramiek, kasteel aan zee) of Hasami, een andere stad van alledaags porselein aan de kant van Nagasaki.

Kom niet op een maandag als u op het museum rekent, en ook niet eind december en begin januari, wanneer veel ovens gesloten zijn.

Arita werkt heel goed voor een seminar of incentive met Fukuoka als uitvalsbasis: de dag is gemakkelijk te volgen (geschiedenis, vakmanschap, eigen creatie) en elke deelnemer vertrekt met een stuk dat hij zelf heeft versierd.

Organisatorische aandachtspunten:

• Het museum ontvangt groepen op reservering en heeft een aparte pagina voor groepsbezoeken; neem een gids-tolk mee, want de uitleg ter plaatse is grotendeels in het Japans.
• Schilderworkshop voor 20 tot 40 personen: verschillende ateliers kunnen groepen van deze omvang ontvangen, vaak in een grote zaal met een ambachtsman voor de demonstratie. Boek een tot twee maanden vooraf en regel een groepsverzending van de gebakken stukken naar de kantoren van het bedrijf of naar een deelnemer in Japan.
• Privébezoek aan een oven: sommige huizen gaan op aanvraag akkoord met een presentatie van het atelier of de collectie door een familielid of ambachtsman. Het is het meest memorabele moment van de dag en moet heel vroeg worden aangevraagd.
• Vervoer: een privébus vanuit Fukuoka (1 uur en 15 minuten) maakt alles eenvoudiger; in Okawachiyama parkeren bussen onderaan het dorp en gebeurt het bezoek te voet, langs een hellende straat.
• Timing: vermijd Golden Week (drukte, volle hotels), tenzij de beurs het doel is; de herfst, met de tentoonstelling Kakiemon-Meissen tot 6 december 2026, is een goed moment.
• Geschenken: een set sakekopjes of kleine bordjes van één oven, gegraveerd of met een toelichting over de stijl, is een elegant en gemakkelijk mee te nemen relatiegeschenk.

SHINOGI DMC organiseert deze dagen vanuit Fukuoka: reserveringen bij ovens en ateliers, tolken, vervoer en een nacht in een ryokan in Takeo of Ureshino.